Czemierniki
Ekspertyza techniczna konstrukcji budynku pałacu została ukończona. Obejrzyj. Nadal trwają prace związane z przygotowaniem dokumentacji projektowej.
W ramach prac nad przygotowaniem kompleksowego opracowania „Ekspertyza techniczna konstrukcji Pałacu z Zespole Pałacowo-Obronnym w Czemiernikach” (zgodnie z umową zawartą z Biurem Inżynieryjno - Konsultingowym Budownictwa „BIKONS” z dnia 2 sierpnia 2007 roku) wykonano następujące prace:
- Ocena techniczna stanu konstrukcji Pałacu w Czemiernikach. 2007-08-01
-
Ocena techniczna istniejącego stanu konstrukcji Pałacu w Zespole Pałacowo-Obronnym w Czemiernikach.
- Czytaj więcej...
- Dokumentacja Geotechniczna 2007-09-01
-
Dokumentacja geotechniczna dotycząca warunków wodno-gruntowych panujących w miejscowości Czemierniki, powiat radzyński, gmina Czemierniki, w miejscu istniejącego budynku Pałacu Firlejów
- Czytaj więcej...
- Ekspertyza mykologiczna 2007-10-01
-
W ramach prac nad przygotowaniem Ekspertyzy Konstrukcji Pałacu w Zespole Pałacowo-Obronnym w Czemiernikach, wykonana została „Ekspertyza mykologiczna Pałacu w Czemiernikach.
- Czytaj więcej...
Wszystkie prace badawcze i projektowe odbywają się w konsultacji z Panem Prof. dr arch. Andrzejem Kadłuczką ze studia architektonicznego Archecon z Krakowa.
17.07.2007 Rozpoczęliśmy przygotowania do prac zabezpieczających konstrukcję pałacu w Zespole Pałacowo-Obronnym w Czemiernikach. Został powołany zespół projektowy pod kierownictwem Prof. dr arch. Andrzeja Kadłuczki ze studia architektonicznego Archecon z Krakowa.
Od sierpnia do grudnia 2007 r. prowadzone są badania georadarem w celu zlokalizowania podziemi oraz inne badania techniczne.
Program konserwatorski
Dnia 11 kwietnia 2005 roku Urząd Ochrony Zabytków, Delegatura w Białej Podlaskiej, zaopiniował pozytywnie przedstawiony Program Konserwatorski dotyczący remontu i zagospodarowania Zespołu Pałacowo-Obronnego w Czemiernikach.
Powołany został interdyscyplinarny zespół projektowy, w którego skład wchodzą specjaliści w zakresie budowli renesansowych oraz fortalicji. W chwili obecnej rozpoczęły się prace projektowe, w wyniku których powstanie kompleksowy projekt restauracji i zagospodarowania Zespołu Pałacowo-Obronnego w Czemiernikach.
Wszystkie prace projektowe i zabezpieczające obiekt są konsultowane z Konserwatorem Zabytków i odbywają się pod jego nadzorem. Obiekt będzie zamknięty na czas trwania projektu restauracji.
W załączeniu przedstawiamy Program konserwatorski.
Pieczęć Miejska Czemiernik z roku 1527 przedstawiająca wazon z rośliną z krzyżem na środkowym liściu. Pieczęć ta posiada na wazonie datę 1527. Na pieczęci widniał napis: Sigillum Oppidi Czemiernicense Odcisk tej pieczęci znajduje sie na dokumentcie z 1552 rznajdujęcym się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie
Nazwa Czemierniki wywodzi się od rosnącej niegdyś obficie na tych terenach trującej rośliny '' ciemiernik''. Pierwotnie osada mogła nazywać się więc Ciemierniki, analogicznie do Trawniki czy Lipniki. W źródłach z XIV wieku wieś zapisana jest jako Chemiernik, Cemernik, w dokumencie z 1417 roku jako Czemyerniky, a w 1531 roku mowa jest o ''parochii Czemyerniki''. Późniejsze Czemierniki powstały na gruntach wsi Ciemierniki. Można jednakże stwierdzić, że osada przedlokacyjna nie pokrywała się z późniejszym układem miejskim Czemiernik.
Udokumentowana historia Czemiernik sięga początkiem XIV wieku. Najstarsze wzmianki mówią o istnieniu w roku 1325 świątyni parafialnej. W tym czasie liczba mieszkańców Czemiernik wynosiła ok. 840 osób. Teren dzisiejszych łąk i pól porastała puszcza, a moczary stanowiły naturalną przeszkodę w razie ataku wroga. W niedalekiej odległości od osady płynie Tyśmienica, prawy dopływ Wieprza. Niegdyś filisacy spławiali po niej drewno do Wieprza i dalej Wisłą do Gdańska.
''Złoty okres'' dla Czemiernik rozpoczął się ok. 1509 roku. Przed tym rokiem wieś była własnością szlachecką. Znane są nazwiska dwóch właścicieli: w latach 1351-54 dziedzicem był Adamko, a w XV wieku - rodzina Drobotów. W roku 1509 Czemierniki wraz z przyległymi dobrami(Skoki, Wola Sucha, Wygnanów) stały się własnością zamożnego rodu Firlejów( aż do końca XVII wieku).
Drugą pieczęcią była pieczęć przedstawiająca MADONNĘ w koronie. Pochodzi z XVII w. napis nieczytelny brzmi: SIGILLUM CIVIT... CZEMIERN...
Pierwszym właścicielem Czemiernik został Mikołaj Firlej z Dąbrowicy herbu Lewart, poseł króla Kazimierza Jagiellończyka, Chorąży Krakowski, Starosta a później Wojewoda Lubelski, Wojewoda Sandomierski, Kasztelan Krakowski i Hetman Wielki Koronny. Za poniesione uprzednio trudy wojenne otrzymał od króla Zygmunta I Starego przywilej przenoszący w 1509 roku Czemierniki na prawo miejskie - magdeburskie. Król ustanowił jednocześnie w Czemiernikach targi w każdy wtorek tygodnia oraz jarmarki: w dniu św. Stanisława - 8 maja i św. Mikołaja - 6 grudnia.
Przeniesienie Czemiernik na prawo miejskie stało się podstawą rozwoju. Czemierniki stały się ważnym ośrodkiem handlowo-usługowym w trójkącie Parczew-Radzyń-Lubartów. Centrum miasta stanowił zachowany do dziś rynek w kształcie prostokąta. Na jego południowym skraju zlokalizowano w początku XVII wieku murowany kościół parafialny p.w. św. Stanisława. W połowie XVII w. na rynku wzniesiono ratusz z kramami. Na przełomie XVIII/XIX w. wystawiono na miejscu ratusza zajazd(dziś już nie istnieje).
- w latach 1526-1553 - Piotr Firlej - Wojewoda Ruski,
- w latach 1557-1574 - Jan Firlej, syn Piotra - Marszałek Wielki Koronny, Wojewoda Krakowski,
- w latach 1574-1590 - Mikołaj Firlej, syn Jana- Wojewoda Krakowski,
- w latach 1590-1626 - Henryk Firlej, syn Jana - Biskup Płocki, Prymas Polski,
- w latach 1626-1666 - Stanisław Firlej, bratanek Henryka, Andrzej, syn Stanisława - Kasztelan Lubelski, Jan, syn Stanisława.
Gryf - Herb rodu Firlejów
Największą sławę Czemierniki zawdzięczają Henrykowi Firlejowi. Był on fundatorem wspomnianego murowanego kościoła, przykościelnego szpitala dla ubogich oraz szkoły. Kościół wraz z murami okalającymi dziedziniec został ukończony w 1612 roku. Sam Henryk Firlej jako Biskup Płocki, a zarazem fundator konsekrował nową świątynię. Dodatkowo wzniósł i wyposażył piętrowy budynek mansjonarii, przywracając ją po niesławnych czasach swych wiarołomnych poprzedników (Jan i Mikołaj byli luteranami a potem kalwinistami).
Równocześnie z budową kościoła i wymienionych przykościelnych zabudowań trwały prace nad wzniesieniem w Czemiernikach pałacu. Został on ukończony ok. 1625 roku. Pałac otaczała fosa oraz mury forteczne mające kształt nieregularnego czworoboku ze zdobną bramą wjazdową. Wewnątrz obwarowań mieściła się oficyna administratora majątku oraz słynący z uroku na całą Polskę ogród. Ciekawostką jest fakt pobytu w czemiernickim pałacu króla Zygmunta III Wazy z małżonką Konstancją i córką Anna Katarzyną, którzy to schronili się przez panująca w Krakowie zarazą.
Do pierwszych zniszczeń Czemiernik doszło podczas wojny polsko- szwedzkiej. w roku 1657. Splądrowano wtedy miasto, jednakże obwarowanego pałacu nie zdobyto.
W latach 1680 - 1696 Czemierniki drogą wykupu przeszły na własność króla Jana III Sobieskiego. Następnie do roku 1703 miasto dziedziczył królewicz Jakub Sobieski.
Skocz do góry stronyW 1703 miasto przeżyło kolejny najazd Szwedów. Natomiast w 1711 r. zostało niemal kompletnie zniszczone przez wielki pożar, który nie oszczędził również murowanych zabudowań kościelnych.
Około 1712 roku Czemierniki weszły w posiadanie rodziny Humięckich. Pierwszym właścicielem był wojewoda podlaski Stefan Humięcki.
W latach 1736 - 1752 następnym dziedzicem był Jgnacy Humięcki, stolnik koronny, a po jego bezpotomnej śmierci żona Teresa(1752 - 1777). Za jej czasów wybudowano w 1776 r. stojącą do dziś kapliczkę przycmentarną.
W następnych latach Czemierniki dziedziczyła córka Stefana Humięckiego - Izabella, zamężna z Janem Małachowskim, Kanclerzem Wielkim Koronnym. W latach 1783 - 1809 właścicielem miasta był syn Izabelli - Stanisław Małachowski, marszałek Sejmu Czteroletniego. Po roku 1809 Czemierniki były własnością siostry Stanisława, Marii Małachowskiej, zamężnej z Janem Steckim, chorążym koronnym, zaś w latach 1810 - 1850 właścicielką miasta była Aleksandra ze Steckich, zamężna z Michałem Radziwiłłem.
W międzyczasie, w 1813 roku, miasto padło ofiarą kolejnego pożaru - być może związanego z odwrotem wojsk napoleońskich. Zniszczony został min. kościół, szpital oraz szkoła przykościelna. W drugiej ćwierci XIX w. wybudowany został na rynku w miejsce ratusza zajazd murowany. Otoczony był on z dwóch stron kramami żydowskimi. W 1836 r. postawiono na czemiernickim cmentarzu drewnianą kaplicę. Kaplica pochodziła z rozbiórki starej cerkwi.
W 1850 r. Czemierniki wykupił Wincenty Krasiński. On to odrestaurował na nowo pałac.
W 1855 r. miasto nawiedziła epidemia cholery. Przy każdej wiosce wyodrębniono miejsca pochówku ofiar oraz postawiono kapliczki, które stoją do chwili obecnej. Następna epidemia miała miejsce w roku 1873. Jej nasilenie nie było jednak na szczęście już taki duże.
Na niespełna rok dobra czemiernickie przeszły w posiadanie Zygmunta Krasińskiego, syna poprzednika, zaś w latach 1859-1872 były własnością Władysława i Zofii Krasińskich oraz Elżbiety Krasińskiej wdowy po Zygmuncie.
W 1869 r. Czemierniki utraciły prawa miejskie i administracyjnie należały do Królestwa Polskiego Kongresowego.
W latach 1874 - 1875 dobudowano dwie wieże kościelne w miejsce jednej, a w 1877 r. zawieszono dwa dzwony kościelne wykonane w odlewni Zwolińskiego w Warszawie - większy "Stanisław" o wadze 700 kg, mniejszy "Karol" o wadze 400 kg. Z dzwonami wiąże się ciekawa historia. Niemcy wkroczyli do osady ok 4-5 IX 1939 roku. W roku 1941 nakazali by dzwony odwieść do Radzynia Podlaskiego. Zamiast dwóch, zawieszono tylko mniejszy dzwon. Większy zakopano w tajemnicy w lecie na "choinach". Po wojnie uroczyście odkopano dzwon i zawieszono na wieży kościelnej. Na pamiątkę w miejscu zakopania dzwona postawiono krzyż.
Czemierniki, około 1880 r., posiadały: urząd gminy, szkołę początkową, kasę wkładowo - pożyczkową. Odbywało się wówczas 6 jarmarków. Istniał tartak parowy w sile 20 koni, 2 olejarnie, browar piwny, cegielnia, mydlarnia, młyn wodny. W tym czasie było w Czemiernikach ogółem 184 domy - w tym 13 murowanych oraz 2026 mieszkańców, z tego 659 żydów
Ostatnim dziedzicem włości czemiernickich był hrabia Karol Raczyński. Jednakże odwiedzał swój majątek rzadko, przeważnie biorąc udział w polowaniach. Administratorem jego czemiernickich włości był Ziemowit Milewski. Majątkiem zajmował się także syn Karola Roger znany popularyzator automobilizmu. On to prawdopodobnie dopomógł w znalezieniu schronienia, w leśniczówce w Ludwinowie, uciekającemu w 1939 r. do Rumunii Marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu.
W czasach okupacji pałac zajmowali Niemcy. Oni także wywieźli zamurowane drogocenne rzeczy z piwnic pałacu.
Okres powojenny to permanentny upadek zespołu pałacowo parkowego.
Dekret z 1944 r. o reformie rolnej objął cały, liczący ok. 2700 ha majątek Czemierniki, w tym zamek. Grunty rozparcelowano, park zdziczał, zamek zajęło wojsko, potem PGR. Tak więc majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa. Do września 2002 r. istniał tam Państwowy Ośrodek Szkolno-Wychowawczy.
W 1998 roku do NSA wpłyną wniosek o odzyskanie majątku. Dziewięciu spadkobierców, reprezentowanych przez hrabiego Stefana Dembińskiego, wystąpiło o jego zwrot. Proces zakończył sie pozytywnie dla spadkobierców. Ośrodek Opiekuńczo Wychowawczy został przeniesiony do Radzynia Podlaskiego, do budynków starego szpitala przy ulicy Sitkowskiego.
Skocz do góry strony