Fundacja Fortalicja Czemierniki

Program konserwatorski

Obiekt: ZESPÓŁ PAŁACOWO – OBRONNY "FORTALICJA CZEMIERNIKI"

Projekt: PROGRAM ZAGOSPODAROWANIA ZABYTKU NIERUCHOMEGO I JEGO OTOCZENIA WRAZ Z UWARUNKOWANIAMI KONSERWATORSKIMI


Autorzy:
mgr inż. arch. BOLESŁAW NIEBUDEK
Nr upr. budowlanych Wa-301/91
Nr upr. projektowych 557/68
Nr upr. konserwatorskich 47/94

mgr inż. arch. JERZY OSTROWSKI
Nr upr. budowlanych St-634/71
Nr upr. projektowych Wa-755/93
Nr upr. konserwatorskich WKZ-230/95
Warszawa marzec 2005

I. OPIS OBIEKTU

(Na podstawie opracowania dr.arch. Marii Lewickiej – Cempa i mgr Ireneusza Kaczorka).

Zespół Pałacowo-Obronny "Fortalicja Czemierniki" tworzą następujące obiekty:
1. Pałac.
2. Oficyna.
3. Brama.
4. Bastiony.
5. Mury.
6. Park.

Pałac i fortyfikacje bastionowe renesansowej rezydencji biskupa płockiego Henryka Firleja , późniejszego prymasa Polski , powstały w Czemiernikach w latach 1615-1622.

Obiekt ten jest zabytkiem unikalnym w skali Polski.

W zespole tym połączono zasady budowy nowoczesnych; jak na ówczesne czasy; fortyfikacji bastionowych szkoły włoskiej z warunkami lokalizacji rezydencji na terenie równinnym wśród rozlewisk, stawów i terenów podmokłych w warunkach Polski.

Zespół Pałacowo-Obronny usytuowany jest na wschód od miasta. Tworzy go pałac otoczony murami, stawami i fosą. Fortyfikacje wzniesione w stylu staro-włoskim z kamienia polnego i cegły. Bastiony wschodni i północno-wschodni( hiszpański i wodny) są rozwartokątne, południowo-wschodni (wysoki) zbliżony jest kształtem do prostokąta, a południowo-zachodni (bramny) wzniesiony jest w stylu nowo-włoskim. Wszystkie bastiony mają otwory strzelnicze, a część z nich również kazamaty.

Nieregularny czworobok fortyfikacji bastionowej dwoma bokami opiera się o stawy, a pozostałymi o fosy (ich fragmenty zachowały się do dzisiaj). Do wnętrza zespołu prowadzi od zachodu droga, która biegnie groblą rozdzielającą stawy i brama wjazdowa zwieńczona ośmiobocznym samborzem.

Skocz do góry strony

Usytuowana jest ona w zachodniej kurtynie, tuż przy południowym bastionie.

W obrębie fortyfikacji znajduje się renesansowy pałac (willa typu włoskiego) i zabudowa gospodarcza – murowany budynek oficyny, włączony jednym bokiem w zachodni odcinek murów obronnych.

Trzykondygnacyjny pałac został zbudowany na planie prostokąta. Jest on murowany z cegły, zwieńczony attyką. Część środkowa posiada większe otwory okienne i trzy arkady na piętrze. W dolnej kondygnacji znajdowały się pomieszczenia gospodarcze.

Wejście do budynku prowadzi przez most przerzucony nad fosą, dalej do otwartej loggii.

W 1852 r. przeszedł gruntowny remont. Wtedy też uzyskał obecną formę.

We wnętrzu, w środkowej części holu, zachowała się siedemnastowieczna posadzka z brunatnego marmuru szwedzkiego, drzwi oraz marmurowe kominki z XIX w.

Skocz do góry strony

II. PROGRAM ZAGOSPODAROWANIA

Zespołu Pałacowo-Obronnego wraz z otoczeniem, uwzględniający dalsze korzystanie z tego obiektu.

Ramowy program zagospodarowania przewiduje:
1. Rekonstrukcję bastionów.
2. Rekonstrukcję kurtyn.
3. Remont kapitalny bramy.
4. Adaptację oficyny do funkcji mieszkalnej.
5. Rekonstrukcję układu wodnego-obronnego tj. fos mokrych (od strony południowej i wschodniej oraz wokół pałacu) i suchych w pozostałych partiach.
6. Rekonstrukcję parku w nawiązaniu do pałacu.
7. Utworzenie polskiego ogrodu typu włoskiego skomponowanego z pałacem oraz parku angielskiego na pozostałym terenie.
8. Stworzenie dalekich perspektywicznych widoków po drugiej stronie stawów z nasadzonych szpalerów drzew.
9. Utworzenie komunikacji powiązanej z parkiem.
10. Regulacja brzegów stawu od strony zachodniej zespołu zabytkowego.
11. Budowa basenu użytkowego pomiędzy oficyną a pałacem w obniżeniu tarasowym terenu skomponowanym widokowo z całością założenia.
12. Rekonstrukcja historyczna wnętrz pałacu z dostosowaniem ich do funkcji reprezentacyjno-mieszkalnych.

Skocz do góry strony

III. FAZA PIERWSZA

1. Opracowanie koncepcji całości zagospodarowania oraz projektów dla etapu I.
2. Rozpoznanie systemu konstrukcyjnego fortyfikacji.
3. Remont kapitalny bramy.
4. Rekonstrukcja bastionu przy bramie wraz z kazamatami.
5. Rekonstrukcja kurtyny na odcinku od bramy do pałacu.
6. Adaptacja oficyny na apartamenty i dozorcówkę z centrum monitoringu całego zespołu.
7. Wykonanie placu utwardzonego przed oficyną.
8. Utwardzony plac i część mieszkań w adaptowanej oficynie będą służyć jako techniczne zaplecze budowy dalszych etapów.

Skocz do góry strony

IV. FAZA DRUGA

1. Rozpoznanie historyczno-stylistyczne wnętrz z epoki oraz opracowanie projektów dla ich urządzenia.
2. Rekonstrukcja reszty murów i bastionów.
3. Rekonstrukcja parku i "dalekich widoków".
4. Budowa basenu użytkowego.
5. Regulacja brzegów stawu od strony pałacu.

Skocz do góry strony

V. ZAKRES PRAC KONSERWATORSKICH

Całość prac konserwatorskich przy Zespole Pałacowo-Obronnym "Fortalicja Czemierniki" będzie również przeprowadzona w kilku etapach.

Przewiduje się przeprowadzenie prac porządkowych i zabezpieczających polegających na:
1. Docelowy remont dachu (przegląd więźby, niezbędne impregnacje konstrukcji drewnianej oraz przegląd i reperacja pokrycia),
2. Przegląd stropu nad II kondygnacją ze szczególnym uwzględnieniem konstrukcji oraz niezbędnym zabezpieczeniem mykologicznym, jeśli wystąpi taka konieczność,
3. Wykonanie kompletnych obróbek blacharskich attyki (rynny, rury spustowe itp.),
4. Przeprowadzenie niezbędnej wycinki drzew i krzewów mających bezpośredni wpływ na mury obronne i które powodują rozsadzanie murów, usunięcie dzikich "samosiejek" zakłócających harmonię widoków i mogących spowodować zagrożenie.

Pozostałe drzewa zostaną pozostawione do decyzji projektantów zieleni i dendrologów, co generalnie wpłynie na uporządkowanie i rewaloryzację parku wewnątrz murów.

Wszystkie w/w prace zostaną wykonane po przeprowadzeniu niezbędnych ekspertyz dendrologicznych związanych z projektem rewaloryzacji.

Powyższe prace zabezpieczające i porządkowe będą realizowane po dokonaniu przeglądu na obiekcie i wydaniu stosownych decyzji i pozwoleń przez WKZ.

Prace będą wykonywane przez przeszklone ekipy budowlano-konserwatorskie pod ścisłym nadzorem konserwatorskim i kontrolą WKZ.

Skocz do góry strony

VI. HARMONOGRAM PRAC.

Przewiduje się wykonanie opisanych prac konserwatorskich w następujących etapach:
1. Prace zabezpieczające i porządkowe – 2005 r
2. Prace w zakresie etapu I – 2006 r
3. Prace w zakresie etapu II – 2007 r

Skocz do góry strony

VII. ZAKRES I SPOSÓB PROWADZENIA PRAC ORAZ NIEZBĘDNE DO ZASTOSOWANIA MATERIAŁY I TECHNOLOGIE.

Szczegółowy zakres prac konserwatorskich oraz sposób ich prowadzenia jak i określenie materiałów i technologii wykonane zostaną określone w projektach budowlano-konserwatorskich, co wyczerpuje dyspozycje art. 25 pkt. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568).

Całość spraw związanych z zagadnieniem rekonstrukcji, rewaloryzacji i rewitalizacji Zespołu Pałacowo-Obronnego "Fortalicja Czemierniki" prowadzi "Fundacja Fortalicja Czemierniki"

Skocz do góry strony

IX. CELE STATUTOWE FUNDACJI REALIZOWANE W TRAKCIE TRWANIA PROJEKTU

Istotnym celem działalności Fundacji "Fortalicja Czemierniki" jest propagowanie inicjatyw konserwatorskich związanych z odbudową i rewaloryzacją obiektów zabytkowych o charakterze rezydencjalno-obronnym.

W okresie realizacji projektu Fundacja prowadzić będzie szkolenia, sympozja, konferencje naukowe, warsztaty konserwatorskie oraz inne formy działalności pozwalające pogłębić oraz rozwijać praktyczną wiedzę w tym zakresie.

Zajęcia te przeznaczone będą dla pracowników służb konserwatorskich, studentów, kadr uczelni konserwatorskich, rzemieślników pragnących pogłębić swoją wiedzę jak też dla zainteresowanych amatorów, użytkowników, administratorów i właścicieli obiektów zabytkowych.

Opracowany program może dotyczyć zarówno potencjalnych uczestników z Polski jak też zainteresowanych państw Unii Europejskiej, co w efekcie przyczyni się do pogłębienia współpracy i wymiany doświadczeń międzynarodowych w zakresie odbudowy, rewaloryzacji i użytkowania obiektów zabytkowych.

Prowadzona działalność szkoleniowa da możliwość pogłębienia wiedzy, umiejętności i doświadczeń na forum międzynarodowym w zakresie rewaloryzacji i użytkowania obiektów zabytkowych.

Jednocześnie działalność ta przyczyni się do podtrzymania zanikających zawodów tak niezbędnych w konserwacji zabytków jak kamieniarze, rzeźbiarze, snycerze, kowale artystyczni, stolarze ogrodnicy i inni.

Odbudowa Zespołu Pałacowo -Obronnego "Fortalicja Czemierniki" stanie się poligonem doświadczalnym dla wymiany doświadczeń przy restauracji podobnych obiektów w Polsce jak i krajach Unii Europejskiej.

Skocz do góry strony