PROGRAM KONSERWATORSKI
FUNDACJA "FORTALICJA CZEMIERNIKI"
00-679 Warszawa ul. Wilcza 58A
Projekt: PROGRAM ZAGOSPODAROWANIA ZABYTKU NIERUCHOMEGO I JEGO OTOCZENIA WRAZ Z UWARUNKOWANIAMI KONSERWATORSKIMI
Autorzy:
mgr inż. arch. BOLESŁAW NIEBUDEK
Nr upr. budowlanych Wa-301/91
Nr upr. projektowych 557/68
Nr upr. konserwatorskich 47/94
mgr inż. arch. JERZY OSTROWSKI
Nr upr. budowlanych St-634/71
Nr upr. projektowych Wa-755/93
Nr upr. konserwatorskich WKZ-230/95
Warszawa marzec 2005
ZESPÓL PAŁACOWO- OBRONNY "FORTALICJA CZEMIERNIKI"
I. OPIS OBIEKTU
(Na podstawie opracowania dr.arch. Marii Lewickiej - Cempa i mgr Ireneusza Kaczorka).
-
Zespół Pałacowo-Obronny "Fortalicja Czemierniki" tworzą następujące obiekty:
- Pałac.
- Oficyna.
- Brama.
- Bastiony.
- Mury.
- Park.
Pałac i fortyfikacje bastionowe renesansowej rezydencji biskupa płockiego Henryka Firleja , późniejszego prymasa Polski , powstały w Czemiernikach w latach 1615-1622.
Obiekt ten jest zabytkiem unikalnym w skali Polski.
W zespole tym połączono zasady budowy nowoczesnych; jak na ówczesne czasy; fortyfikacji bastionowych szkoły włoskiej z warunkami lokalizacji rezydencji na terenie równinnym wśród rozlewisk, stawów i terenów podmokłych w warunkach Polski.
Zespół Pałacowo-Obronny usytuowany jest na wschód od miasta. Tworzy go pałac otoczony murami, stawami i fosą. Fortyfikacje wzniesione w stylu staro-włoskim z kamienia polnego i cegły. Bastiony wschodni i północno-wschodni( hiszpański i wodny) są rozwartokątne, południowo-wschodni (wysoki) zbliżony jest kształtem do prostokąta, a południowo-zachodni (bramny) wzniesiony jest w stylu nowo-włoskim. Wszystkie bastiony mają otwory strzelnicze, a część z nich również kazamaty.
Nieregularny czworobok fortyfikacji bastionowej dwoma bokami opiera się o stawy, a pozostałymi o fosy (ich fragmenty zachowały się do dzisiaj). Do wnętrza zespołu prowadzi od zachodu droga, która biegnie groblą rozdzielającą stawy i brama wjazdowa zwieńczona ośmiobocznym samborzem.
Usytuowana jest ona w zachodniej kurtynie, tuż przy południowym bastionie.
W obrębie fortyfikacji znajduje się renesansowy pałac (willa typu włoskiego) i zabudowa gospodarcza - murowany budynek oficyny, włączony jednym bokiem w zachodni odcinek murów obronnych.
Trzykondygnacyjny pałac został zbudowany na planie prostokąta. Jest on murowany z cegły, zwieńczony attyką. Część środkowa posiada większe otwory okienne i trzy arkady na piętrze. W dolnej kondygnacji znajdowały się pomieszczenia gospodarcze.
Wejście do budynku prowadzi przez most przerzucony nad fosą, dalej do otwartej loggii.
W 1852 r. przeszedł gruntowny remont. Wtedy też uzyskał obecną formę.
We wnętrzu, w środkowej części holu, zachowała się siedemnastowieczna posadzka z brunatnego marmuru szwedzkiego, drzwi oraz marmurowe kominki z XIX w.
II. PROGRAM ZAGOSPODAROWANIA
Zespołu Pałacowo-Obronnego wraz z otoczeniem, uwzględniający dalsze korzystanie z tego obiektu.
-
Ramowy program zagospodarowania przewiduje:
- Rekonstrukcję bastionów.
- Rekonstrukcję kurtyn.
- Remont kapitalny bramy.
- Adaptację oficyny do funkcji mieszkalnej.
- Rekonstrukcję układu wodnego-obronnego tj. fos mokrych (od strony południowej i wschodniej oraz wokół pałacu) i suchych w pozostałych partiach.
- Rekonstrukcję parku w nawiązaniu do pałacu.
- Utworzenie polskiego ogrodu typu włoskiego skomponowanego z pałacem oraz parku angielskiego na pozostałym terenie.
- Stworzenie dalekich perspektywicznych widoków po drugiej stronie stawów z nasadzonych szpalerów drzew.
- Utworzenie komunikacji powiązanej z parkiem.
- Regulacja brzegów stawu od strony zachodniej zespołu zabytkowego.
- Budowa basenu użytkowego pomiędzy oficyną a pałacem w obniżeniu tarasowym terenu skomponowanym widokowo z całością założenia.
- Rekonstrukcja historyczna wnętrz pałacu z dostosowaniem ich do funkcji reprezentacyjno-mieszkalnych.
III. FAZA PIERWSZA
- Opracowanie koncepcji całości zagospodarowania oraz projektów dla etapu I.
- Rozpoznanie systemu konstrukcyjnego fortyfikacji.
- Remont kapitalny bramy.
- Rekonstrukcja bastionu przy bramie wraz z kazamatami.
- Rekonstrukcja kurtyny na odcinku od bramy do pałacu.
- Adaptacja oficyny na apartamenty i dozorcówkę z centrum monitoringu całego zespołu.
- Wykonanie placu utwardzonego przed oficyną.
- Utwardzony plac i część mieszkań w adaptowanej oficynie będą służyć jako techniczne zaplecze budowy dalszych etapów.
IV. FAZA DRUGA
- Rozpoznanie historyczno-stylistyczne wnętrz z epoki oraz opracowanie projektów dla ich urządzenia.
- Rekonstrukcja reszty murów i bastionów.
- Rekonstrukcja parku i "dalekich widoków".
- Budowa basenu użytkowego.
- Regulacja brzegów stawu od strony pałacu.
V. ZAKRES PRAC KONSERWATORSKICH
Całość prac konserwatorskich przy Zespole Pałacowo-Obronnym "Fortalicja Czemierniki" będzie również przeprowadzona w kilku etapach.
-
Przewiduje się przeprowadzenie prac porządkowych i zabezpieczających polegających na:
- Docelowy remont dachu (przegląd więźby, niezbędne impregnacje konstrukcji drewnianej oraz przegląd i reperacja pokrycia),
- Przegląd stropu nad II kondygnacją ze szczególnym uwzględnieniem konstrukcji oraz niezbędnym zabezpieczeniem mykologicznym, jeśli wystąpi taka konieczność,
- Wykonanie kompletnych obróbek blacharskich attyki (rynny, rury spustowe itp.),
- Przeprowadzenie niezbędnej wycinki drzew i krzewów mających bezpośredni wpływ na mury obronne i które powodują rozsadzanie murów, usunięcie dzikich "samosiejek" zakłócających harmonię widoków i mogących spowodować zagrożenie.
Pozostałe drzewa zostaną pozostawione do decyzji projektantów zieleni i dendrologów, co generalnie wpłynie na uporządkowanie i rewaloryzację parku wewnątrz murów.
Wszystkie w/w prace zostaną wykonane po przeprowadzeniu niezbędnych ekspertyz dendrologicznych związanych z projektem rewaloryzacji.
Powyższe prace zabezpieczające i porządkowe będą realizowane po dokonaniu przeglądu na obiekcie i wydaniu stosownych decyzji i pozwoleń przez WKZ.
Prace będą wykonywane przez przeszklone ekipy budowlano-konserwatorskie pod ścisłym nadzorem konserwatorskim i kontrolą WKZ.
VI. HARMONOGRAM PRAC.
-
Przewiduje się wykonanie opisanych prac konserwatorskich w następujących etapach:
- Prace zabezpieczające i porządkowe - 2005 r
- Prace w zakresie etapu I - 2006 r
- Prace w zakresie etapu II - 2007 r
VII. ZAKRES I SPOSÓB PROWADZENIA PRAC ORAZ NIEZBĘDNE DO ZASTOSOWANIA MATERIAŁY I TECHNOLOGIE.
Szczegółowy zakres prac konserwatorskich oraz sposób ich prowadzenia jak i określenie materiałów i technologii wykonane zostaną określone w projektach budowlano-konserwatorskich, co wyczerpuje dyspozycje art. 25 pkt. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568).
Całość spraw związanych z zagadnieniem rekonstrukcji, rewaloryzacji i rewitalizacji Zespołu Pałacowo-Obronnego "Fortalicja Czemierniki" prowadzi "Fundacja Fortalicja Czemierniki"
IX. CELE STATUTOWE FUNDACJI REALIZOWANE W TRAKCIE TRWANIA PROJEKTU
Istotnym celem działalności Fundacji "Fortalicja Czemierniki" jest propagowanie inicjatyw konserwatorskich związanych z odbudową i rewaloryzacją obiektów zabytkowych o charakterze rezydencjalno-obronnym.
W okresie realizacji projektu Fundacja prowadzić będzie szkolenia, sympozja, konferencje naukowe, warsztaty konserwatorskie oraz inne formy działalności pozwalające pogłębić oraz rozwijać praktyczną wiedzę w tym zakresie.
Zajęcia te przeznaczone będą dla pracowników służb konserwatorskich, studentów, kadr uczelni konserwatorskich, rzemieślników pragnących pogłębić swoją wiedzę jak też dla zainteresowanych amatorów, użytkowników, administratorów i właścicieli obiektów zabytkowych.
Opracowany program może dotyczyć zarówno potencjalnych uczestników z Polski jak też zainteresowanych państw Unii Europejskiej, co w efekcie przyczyni się do pogłębienia współpracy i wymiany doświadczeń międzynarodowych w zakresie odbudowy, rewaloryzacji i użytkowania obiektów zabytkowych.
Prowadzona działalność szkoleniowa da możliwość pogłębienia wiedzy, umiejętności i doświadczeń na forum międzynarodowym w zakresie rewaloryzacji i użytkowania obiektów zabytkowych.
Jednocześnie działalność ta przyczyni się do podtrzymania zanikających zawodów tak niezbędnych w konserwacji zabytków jak kamieniarze, rzeźbiarze, snycerze, kowale artystyczni, stolarze ogrodnicy i inni.
Odbudowa Zespołu Pałacowo -Obronnego "Fortalicja Czemierniki" stanie się poligonem doświadczalnym dla wymiany doświadczeń przy restauracji podobnych obiektów w Polsce jak i krajach Unii Europejskiej.